honey-launderingΗ μελισσοκομία στο μεσογειακό νησί της Κρήτης ξεκινά από τη Μινωική εποχή, περίπου 4.000 χρόνια πριν. Οι μέλισσα και το μέλι παίζουν έναν σημαντικό ρόλο στους ελληνικούς μύθους, όπου η Μέλισσα έχει το πρόσωπο της ιέρειας της Δήμητρας, της Θεάς της Γης. Σε έναν άλλο μύθο η μέλισσα είναι η αδελφή της Αμάλθειας και προσφέρει το μέλι, το οποίο από κοινού με το γάλα της Αμάλθειας, έθρεψε το μωρό Δία, τον μετέπειτα πανίσχυρο πατέρα των Ολύμπιων Θεών. Το έμβλημα με τις μέλισσες του ανακτόρου των Μαλλίων όπως και τα πιθάρια της Κνωσσού, καταδεικνύουν τη σχέση της μέλισσας με το λαό της Κρήτης ήδη από τη Νεολιθική εποχή.

Περίπου 2.000 είδη φυτών βρίσκονται στο νησί και τα 160 από αυτά θεωρούνται ενδημικά. Ένα μεγάλο μέρος του εδάφους καλύπτεται από το μοναδικό μίγμα αρωματικών βοτάνων που οι μέλισσες γνωρίζουν να αξιοποιούν τόσο καλά.

Το κρητικό μέλι, διάσημο ακόμα και στον αρχαίο κόσμο, έχει ως κύριο συστατικό του το κρητικό θυμάρι (θυμαρόμελο). Η κύρια ποσότητα του διακινούμενου κρητικού μελιού είναι το φυσικό μίγμα πεύκου και θυμαριού, (πευκοθυμαρόμελο) που συλλέγεται τον Αύγουστο, όταν το όψιμο θυμάρι ακολουθείται αμέσως από μια μεγάλη ροή μελιτώματος στα γειτονικά πευκοδάση.

Αυτό το φυσικό μίγμα θυμαριού, πεύκου και βοτάνων, ένας εκπληκτικός συνδυασμός γεύσεωνκαι αρωμάτων εκτός από τα πλούσια θρεπτικά συστατικά που περιέχει, έχει επιπλέον την ιδιότητα να αργεί πάρα πολύ να κρυσταλλώσει, κάτι που το κάνει ακόμα πιο ελκυστικό στον καταναλωτή.

Παράγονται επίσης μικρότερες ποσότητες μελιού πεύκου, πορτοκαλιάς, φασκομηλιάς, θρίμπας, έρεικα και μαλοτήρας (Τσάι του βουνού, Sideritis Syriaca).

Τα κύρια γνωρίσματα του κρητικού μελιού είναι το άρωμα, η γεύση και η παχυρευστότητά του και δε χρειάζεται να είναι κανείς σπουδαίος γευσιγνώστης για να ξεχωρίσει αν ένα μέλι είναι κρητικό, είναι είναι θυμάρι αυτό, είτε πευκοθυμαρόμελο ή πεύκο κλπ. Μερικές δοκιμές αρκούν για να καταγραφεί στη μνήμη μας το άρωμα και η γεύση, κάτι που γίνεται φανερό άλλωστε κι από την προτίμηση που δείχνουν στα κρητικά μέλια καταναλωτές από όλο τον κόσμο.

Γενικά, το χρώμα του μελιού είναι χαρακτηριστικό της προέλευσής του και θεωρείται ένα από τα κύρια κριτήρια ποιότητας που επηρεάζει την προτίμηση του καταναλωτή. Τα σκοτεινόχρωμα μέλια, τα μέλια μελιττωμάτων, είναι πλούσια σε ιχνοστοιχεία και συνεπώς έχουν υψηλή θρεπτική αξία ενώ τα ανοιχτόχρωμα, τα ανθόμελα, έχουν ωραίο άρωμα και γεύση. Το θυμαρίσιο μέλι της Κρήτης έχει ένα σκούρο ξανθό, ελαφρά κοκκινωπό χρώμα σαν του κονιάκ, το πευκοθυμαρόμελο είναι αρκετά πιο σκούρο και το πεύκο σκοτεινόχρωμο. Το μέλι πορτοκαλιάς είναι ανοιχτόξανθο, πολύ ελαφρά χρωματισμένο, όπως και της φασκομηλιάς ενώ του έρεικα είναι σκούρο, παρ'ότι ανθόμελο.

Τα κύρια συστατικά του μελιού είναι:

Νερό, φυσικά σάκχαρα. οργανικά οξέα, πρωτεΐνες, ιχνοστοιχεία, ένζυμα, βιταμίνες και άλλες θρεπτικές ουσίες...
Μερικές από τις φυσικές ιδιότητες του μελιού είναι το ιξώδες το οποίο προσδιορίζει τη ρευστότητα, η υγροσκοπικότητα και η κρυστάλλωση.

Η κρυστάλλωση, γνωστή λανθασμένα ως "ζαχάρωμα", είναι φυσικό βιολογικό φαινόμενο του φυσικού ακατέργαστου μελιού, που δεν προξενεί καμία αλλαγή στις θρεπτικές και βιολογικές ιδιότητες του μελιού.
Συνεπώς ένα κρυσταλλωμένο μέλι δεν είναι χαλασμένο ούτε νοθευμένο. ΤΟ θυμαρίσιο μέλι σε 6-18 μήνες θα κρυσταλλώσει, δεδομένου ότι δεν έχει θερμανθεί. Το μέλι πορτοκαλιάς, ερείκης και τα άλλα ανθόμελα κρυσταλλώνουν σε 1-4 μήνες. Όταν το μέλι κρυσταλλώνει είναι καλύτερο να αλειφθεί πάνω σε ψωμί. Η ρευστοποίησή του γίνεται σε μπαιν-μαρί, σε νερό θερμοκρασίας όχι ανώτερης των 40 βαθμών κελσίου ώστε να μη χάσει τη θρεπτική του αξία.

Το μέλι του μελισσοκόμου μπαίνει στο βάζο ακατέργαστο, όπως εξάγεται από την κηρήθρα. Έχει απλώς περάσει μέσα από μια σήτα, δεν έχει θερμανθεί. Το ακατέργαστο μέλι, παραμένει αναλλοίωτο και διατηρεί τη θρεπτική του αξία για πάρα πολύ καιρό χωρίς να εφαρμόσουμε καμιά μέθοδο συντήρησης. Απλώς διατηρούμε το δοχείο ερμητικά κλειστό, αποφεύγουμε την άμεση έκθεση στο ηλιακό φως και την τοποθέτηση κοντά σε θερμαντικές πηγές.

Δεδομένου ότι το μέλι εμποδίζει τον πολλαπλασιασμό των μικροβίων, χρησιμοποιείται συχνά για να ανακουφίσει απ'τον πονόλαιμο και σε πληγές που αργούν να κλείσουν, ως κατάπλασμα. Βρίσκει πολλές ακόμη θεραπευτικές εφαρμογές για τις οποίες υπάρχει πλούσια βιβλιογραφία.

Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι το μέλι, παίζει σπουδαίο ρόλο στο μεταβολισμό και στη θρέψη, στα συστατικά του σκελετού και των κυττάρων. Ασκεί ευεργετική δράση στην καρδιά και στο συκώτι, ρυθμίζει την οξύτητα του στομάχου. Εϊναι τονωτικό, βοηθά στη γρηγορότερη αποκατάσταη της υγείας και έχει αντισηπτικές ιδιότητες και αντιμικροβιακή δράση.

Τα ζάχαρα του μελιού είναι απλά (γλυκόζη και φρουκτόζη) και απορροφούνται αμέσως, γι'αυτό και το μέλι είναι μια γρήγορη πηγή ενέργειας για αθλητές, εγκύους, παιδιά, αρρώστους και για κάθε καταπονημένο οργανισμό. Το μέλι βοηθά σημαντικά στον ταχύτερο μεταβολισμό του οινοπνεύματος με αποτέλεσμα να απαλλάσσεται κανείς γρηγορότερα από τα συμπτώματα της μέθης. Έχει επίσης υψηλή περιεκτικότητα σε χολίνη και βοηθά όσους λόγω καθιστικής ζωής και διατροφής υποφέρουν από δυσκοιλιότητα.

Όπως αναφέρεται στο βιβλίο της ζωής των αρχαίων Ινδών, η ζωή παρατείνεται όταν στην καθημερινή δίαιτα υπάρχει το γάλα και το μέλι. Το ίδιο πίστευε και ο Αριστοτέλης.

honeycomb-bionicgrrrl-flickr

Σε τι διαφέρει το μέλι από τη ζάχαρη;

  • Το μέλι είναι ένα φυσικό προϊόν που διατίθεται χωρίς καμία επεξεργασία ενώ η ζάχαρη είναι ένα βιομηχανικό προϊόν επεξεργασμένο με χημικές ουσίες.
  • Με την εξαίρεση όσων εμφανίζουν αλλεργία σ'αυτό, το μέλι θεωρείται από τα πλέον υγιεινά τρόφιμα. Αντίθετα η ζάχαρη ανήκει στην τριάδα των "λευκών δηλητηρίων" μαζί με το αλάτι και το άσπρο αλεύρι.
  • Επειδή το μέλι περιέχει μια μεγάλη ποικιλία από υδατάνθρακες και άλλες θρεπτικές ουσίες είναι πολύ περισσότερο από μια γλυκαντική ουσία. Επίσης έχει φυσικές αντιμικροβιακές ιδιότητες και βρίσκει πληθώρα θεραπευτικών εφαρμογών ανάλογα με το είδος του μελιού.
  • Αν και είναι 100% γνωστή η σύνθεση του μελιού (περιέχει τουλάχιστον 180 διαφορετικές ουσίες), είναι τέτοια η συνέργεια αυτών των ουσιών που δεν μπορεί να παρακευαστεί συνθετικό μέλι!
  • Κατά μέσο όρο το μέλι είναι 1-1,5 φορές πιο γλυκό (επί ξηρού) από τη ζάχαρη. Το υγρό μέλι είναι περίπου τόσο γλυκό όσο η ζάχαρη, όμως περιέχει μόνο 82,4 γραμμάρια υδατάνθρακες ανά 100 γραμμάρια (αντί 100 γραμμάρια για τη ζάχαρη) και παρέχει μόνο 304 Κcal/100 γραμμάρια (αντί 400 Κcal για τη ζάχαρη).
  • Ο γλυκαιμικός δείκτης του μελιού είναι χαμηλός (ένας μέσος όρος 55 για τα διάφορα είδη μελιού). Τρόφιμα με υψηλό γλυκαιμικό δείκτη μπορούν να οδηγήσουν σε υπερινσουλιναιμία, αντίσταση στην ινσουλίνη, αύξηση βάρους και ενδεχομένως παχυσαρκία, αυξάνοντας την πιθανότητα για διαβήτη.
  • Από πολλούς διατροφολόγους προτείνεται η αντικατάσταση της ζάχαρης με μέλι στα διάφορα γλυκά.

Το μέλι παίζει έναν σημαντικό ρόλο στη διάσημη κρητική διατροφή, όπου είναι η κύρια (αν όχι η μοναδική!) γλυκαντική ουσία και έχει ακόμα τον πρωταγωνιστικό ρόλο σε μερικές σπουδαίες συνταγές. Στους λουκουμάδες, στα ξεροτήγανα, στα μελομακάρονα, στις τηγανόπιτες, στα καλιτσούνια, με τα βραστάρια, το γάλα, το γιαούρτι, τη μυζήθρα, τον ανθότυρο, αλλά και με το κρέας, στο ονομαστό μελούδι, η γεύση του παντρεύεται με πολλά τρόφιμα και δημιουργεί εξαιρετικά πιάτα. Είναι επίσης μέρος του γαμήλιου τελετουργικού μαζί με τα καρύδια και το κόκκινο κρασί.

Στην Κρήτη δραστηριοποιούνται περίπου 2 200 μελισσοκόμοι που φροντίζουν περισσότερα από 200.000 μελισσοσμήνη και διαθέτουν κάθε χρόνο στην αγορά πάνω από 2.500 τόνους μέλι άριστης ποιότητας.